لەلایەن دەستەی نووسەران · Published ٩ تشرینی دووەم ٢٠٢٦ ١٠:٥٩ UTC
نوێکراوەتەوە ٩ تشرینی دووەم ٢٠٢٦ ١٠:٥٩ UTC · سەرچاوەکان پشکنران ٩ تشرینی دووەم ٢٠٢٦ ١٠:٥٩ UTC

بڕیارەکانی بەرهەم کێشەی وەبەرهێنان دەردەخەن

ڕاپۆرتە نوێکەی ڕۆیتەرز لە سۆکە جوتیارێک باس دەکات کە لە لۆکەوە بۆ گەنم و گوڵەبەڕۆژە دەگۆڕێت، بەشێک بۆ کەمکردنەوەی بەکارهێنانی ئاو و تێچووی چاندن. لە کاتی دەستپێکردنی COP31 لە ئەنتالیا، چاوپێکەوتن لەگەڵ جوتیاران، قەرزدەران و دامەزراوەکانی گەشەپێدان بەربەستەکانی دابینکردنی دارایی خۆگونجاندن دیاری دەکەن. ئەم گێڕانەوانە بابەتی جێبەجێکردنی کۆنفرانسەکە بە بڕیارەکانی هەر ئێستا لە کێڵگەکان دەدرێن دەبەستنەوە.

ڕاپۆرتەکە زەوی بەکرێ، خەرجیی پێشوەخت و سنوورداریی بارمتە وەک بەربەستی وەبەرهێنان باس دەکات. وەزارەتی کشتوکاڵی تورکیا دەڵێت پشتگیریی زیاتر، لەوانە لە سەرچاوە تایبەتەکان، پێویستە. چاوپێکەوتنەکان سنوورداری و هەڵبژاردنی تاکەکەسی ڕوون دەکەنەوە؛ ئەوان ناسەلمێنن خۆگونجاندن لە ئاستی نیشتیمانی تا چەند پێشکەوتووە یان پێشنیارێکی دیاریکراوی دابینکردنی دارایی داهاتی کێڵگەکانی باشتر کردووە.

Sources: Reuters (via Al-Monitor) Reuters (via Al-Monitor)

ئاگادارکردنەوەیەکی جیهانی بە ماوەی بەشێک لە ساڵ

نوێکردنەوەی WMO بە ڕێکەوتی 9 تشرینی دووەم، تێکڕای گەرمیی جیهانی لە نزیک ڕووی زەوی بۆ کانوونی دووەم–ئەیلوولی 2026 بە نزیکەی 1.47°C لە سەرووی تێکڕای 1850–1900 دادەنێت. خەمڵاندنەکە پشت بە نۆ کۆمەڵەداتا دەبەستێت. ئەمە پێوانەی بەشێک لە ساڵە، لە کاتێکدا چاودێرییە سەرەتاییەکانی گەرمیی ئۆقیانووس لە نوێکردنەوەکەدا تەنها تا تەممووز دەڕۆن. WMO چاوەڕوانی ڕاپۆرتی ساڵانەی کۆتایی خۆی لە ئازاری 2027 دەکات.

ڕێکخراوەکە ئاگاداری دەدات کە ئەل نینیۆی لە گەشەدا مەترسییە کەشوهەواییەکان تا ساڵی داهاتوو توندتر دەکات. ئەم دەرئەنجامە جیهانییانە پاشخانێک بۆ خۆگونجاندن دابین دەکەن، بەبێ پێوانەکردنی بارودۆخی هەموو کێڵگەیەکی تورکیا. هەڵبژاردنی بەرهەم لە ڕاپۆرتە مەیدانییەکەدا هەروەها تێچوو و دەستگەیشتن بە دارایی ڕەنگ دەداتەوە. نوێکردنەوە جیهانییەکە بەشداریی گەرمبوون لە خەرجیی هیچ جوتیارێکی دیاریکراو جیا ناکاتەوە.

Sources: World Meteorological Organization (WMO) Reuters (via Al-Monitor)

بەرنامەی کردار لە بڕیاری دانوستان جیاوازە

لە دەقێکی حوزەیراندا کە UNFCCC بڵاوی کردووەتەوە، سەرۆکایەتیی تورکیا ڕاهێنانی جوتیارە گەنجەکان لە شێوازە بەرگەگرەکانی کەشوهەوا و پێشنیارێک بۆ گۆڕینی پلانە کەشوهەواییە نیشتیمانییەکان بۆ پۆرتفۆلیۆی پرۆژەی شیاوی وەبەرهێنانی خستەڕوو. ئەمانە ئامانجی ڕاگەیەنراو بۆ خێراکردنی جێبەجێکردن و دابینکردنی دارایی بوون، نە بەڵگەی گەیشتنی پارە بە جوتیاران.

کریس بۆوەن، سەرۆکی ئوسترالیی گفتوگۆکان، بە ڕوونی بەرنامەی کرداری سەرۆکایەتی لە گفتوگۆکانی بە سەرکردایەتی لایەنەکان کە پێویستیان بە کۆدەنگییە جیا کردەوە. پشکی پێشنیارکراوی کارەبا لەلایەن سەرۆکایەتی، بە 35% لە داواکاریی کۆتایی وزەی جیهانی تا 2035، سەر بەو بەرنامە فراوانترەیە؛ ڕاپۆرتی ڕۆژی کردنەوەی ڕۆیتەرز هێشتا وەک بەڵێنێکی ئارەزوومەندانە باسی دەکات. هەبوونی ئەو بڕیارێکی ڕێککەوتووی لوتکە ناسەلمێنێت.

بۆیە پێویستە بەڵگەکان بە پێی ئاستی خۆیان بخوێنرێنەوە: چاوپێکەوتنەکان فشارەکانی ئاستی کێڵگە باس دەکەن، WMO نیشاندەرە جیهانییەکان بەدوادا دەچێت و ڕاگەیاندنەکانی سەرۆکایەتی ئامانجەکان دەخەنەڕوو. لە دەستپێکی کۆنفرانسەکەدا، ئەوەی ئایا دارایی دەگاتە کێڵگەکان و باشبوونی بەردەوام بەرهەم دەهێنێت، هێشتا پرسیارێکی کراوەیە.

Sources: United Nations Framework Convention on Climate Change (UNFCCC) Reuters (via Al-Monitor) Reuters (via Al-Monitor) World Meteorological Organization (WMO)

ئەوەی هێشتا ناڕوونە

زانیارییەکان تا 9 تشرینی دووەمی 2026. چاوپێکەوتنەکانی ڕۆیتەرز لەگەڵ جوتیاران یەک بنەچەی ڕاپۆرتن، نە ڕووپێوییەکی نیشتیمانی. نوێکردنەوەی WMO کاتی و جیهانییە. بەرنامەی پێشووی سەرۆکایەتی ئامانجەکان باس دەکات؛ تەواوبوونی بەرنامەیەکی دارایی کێڵگەکان یان ڕێککەوتنی کۆتایی COP31 لێرە نەسەلمێنراوە.

٩ تشرینی دووەم ٢٠٢٦ ١٠:٥٩ UTC — بۆ یەکەمجار ڕاپۆرتێک لەسەر تێچووی خۆگونجاندنی کشتوکاڵ، نیشاندەرە کاتییەکانی کەشوهەوای جیهانی و جیاوازیی نێوان ئامانجەکانی سەرۆکایەتی و ئەنجامەکانی دانوستان بڵاو کرایەوە.

تێبینییەکانی سەرچاوەکان

هەواڵی پەیوەندیدار · لەسەر نەخشە بیبینە · هەڵەیەک ڕابگەیەنە