Li COP31, guncandina çandiniyê ya Tirkiyeyê bi ceribandina fînansekirinê re rû bi rû ye

Biryarên li ser berheman pirsgirêka veberhênanê derdixin holê

Rapora nû ya Reuters ji Sökeyê cotkarekî vedibêje ku ji pembû derbasî genim û berberojê dibe, beşek ji bo kêmkirina bikaranîna avê û lêçûnên çandiniyê. Dema COP31 li Antalyayê dest pê dike, hevpeyivîn bi cotkar, deyndêr û saziyên pêşvebirinê re astengên fînansekirina guncandinê nîşan didin. Ev vegotin mijara pêkanînê ya konferansê bi biryarên ku jixwe li cotkaran tên girtin ve girê didin.

Rapor erdê bi kirê, lêçûnên pêşwext û temînata sînordar wekî astengên veberhênanê vedibêje. Wezareta Çandiniyê ya Tirkiyeyê dibêje piştgiriyeke zêdetir, ji çavkaniyên taybet jî, pêwîst e. Hevpeyivîn sînordarî û bijartinên kesane rave dikin; ew îspat nakin ku guncandin li ser asta welêt çiqas pêş çûye an pêşniyareke taybet a fînansekirinê dahata cotkaran baştir kiriye an na.

Sources: Reuters (via Al-Monitor) Reuters (via Al-Monitor)

Hişyariyeke cîhanî bi pencereya beşeke salê

Nûkirina WMO ya bi dîroka 9 Mijdarê, germahiya navîn a cîhanî ya nêzî rûyê erdê ji bo Çile–Îlona 2026ê bi qasî 1.47°C li ser navîna 1850–1900ê dide. Nirxandin xwe dispêre neh komên daneyan. Ev pîvana beşeke salê ye; lê çavdêriyên destpêkê yên germahiya okyanûsê di nûkirinê de tenê heta Tîrmehê didomin. WMO rapora xwe ya dawî ya salane di Adara 2027ê de hêvî dike.

Sazî hişyar dike ku El Niño ya ku pêş dikeve dê xeterên avhewayê heta sala bê girantir bike. Ev encamên cîhanî ji bo guncandinê paşxaneyê didin, bêyî ku şertên her cotkariyeke Tirkiyeyê bipîvin. Bijartinên berheman di rapora meydanê de herwiha lêçûn û gihîştina fînanseyê nîşan didin. Nûkirina cîhanî para germbûnê di lêçûnên cotkarekî taybet de bi cuda nayê pîvandin.

Sources: World Meteorological Organization (WMO) Reuters (via Al-Monitor)

Bernameya çalakiyê ji biryareke danûstandinê cuda ye

Di nivîseke Hezîranê de ku UNFCCC weşandiye, serokatiya Tirkiyeyê perwerdehiya cotkarên ciwan di rêbazên li ber avhewayê berxwedêr de û pêşniyara veguherandina planên neteweyî yên avhewayê bo portfolyoyên projeyan ên guncaw ji bo veberhênanê rave kir. Ev armancên ragihandî ji bo lezandina pêkanîn û fînansekirinê bûn, ne delîla gihîştina pereyan bi cotkaran.

Serokê danûstandinan ê Awistralyayê Chris Bowen bi eşkereyî Bernameya Çalakiyê ya serokatiyê ji danûstandinên bi pêşengiya aliyan, ku lihevkirina giştî dixwazin, cuda kir. Para elektrîkê ya 35% ji daxwaza dawî ya enerjiyê ya cîhanî heta 2035ê ku serokatî pêşniyar dike, aîdî wê bernameya firehtir e; rapora Reuters a roja vekirinê hê jî wê wekî sozeke dilxwazî vedibêje. Hebûna wê biryareke lihevkirî ya lûtkeyê îspat nake.

Ji ber vê yekê divê delîl li gorî asta xwe bên xwendin: hevpeyivîn zextên asta cotkariyê vedibêjin, WMO nîşanderên cîhanî dişopîne û daxuyaniyên serokatiyê armancan radigihînin. Dema konferans dest pê dike, gihîştina fînanseyê bi cotkariyan û çêkirina başbûnên domdar hê jî pirseke vekirî ye.

Sources: United Nations Framework Convention on Climate Change (UNFCCC) Reuters (via Al-Monitor) Reuters (via Al-Monitor) World Meteorological Organization (WMO)