لەم ڕێبەرەدا
وەڵامی 60 چرکەییخاک و یاسائاگربەست بەبێ ئاشتیبۆچی شەڕی سوریا گرنگەچی دەتوانێت مەترسی کەم بکاتەوەسەرچاوە و ڕاستکردنەوەکانوەڵامی 60 چرکەیی
ناکۆکیی ئیسرائیل–سوریا ڕەگی لە شەڕی 1948، داگیرکردنی بەرزاییەکانی گۆلان لە 1967، شەڕەکانی دواتر و دانوستانە شکستخواردووەکانی ئاشتی هەیە. شەڕی ناوخۆییی بەرفراوانتری سوریا و چالاکیی سەربازیی ناوچەیی مەترسییان زیاد کردووە بەبێ چارەسەرکردنی ناکۆکیی خاک.
بە نیگایەک
- دۆخی بەرزاییەکانی گۆلان پرسە سەرەکییەکەی خاکە.
- هێزی چاودێریی جیاکردنەوەی نەتەوە یەکگرتووەکان ڕێکخستنێکی ئاگربەستی 1974 چاودێری دەکات، نەک پەیمانی ئاشتی.
- شەڕی ناوخۆییی سوریا مەترسیی ئاسایشی ناوچەیی بۆ ناکۆکییەک زیاد کردووە کە پێش ئەوە هەبووە.
خاک و یاسا
ئیسرائیل لە شەڕی 1967 بەرزاییەکانی گۆلانی لە سوریا گرت. بڕیارنامەی 242ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان دوای ئەو شەڕە بوو بە ئاماژەیەکی گرنگی دیپلۆماسی، و بڕیارنامەی 497 سەپاندنی یاسا، دەسەڵاتی دادوەری و بەڕێوەبردنی ئیسرائیل لە گۆلان بە پووچەڵ و بێ‌کاریگەری لەژێر یاسای نێودەوڵەتیدا ڕاگەیاند.
دانپێدانانی سیاسی لەلایەن دەوڵەتە تاکەکان و هەڵوێستی دەزگاکانی نەتەوە یەکگرتووەکان دوو بابەتی جیاوازن. ئەم ڕێبەرە هەڵوێستە بەڵگەهێنراوەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان ڕادەگەیەنێت، نەک هەر مشتومڕێکی یاسایی چارەسەر بکات.
Sources: UN Security Council UN Security Council
ئاگربەست بەبێ ئاشتی
ڕێککەوتنی جیاکردنەوەی هێزەکانی 1974 ناوچەکانی جیاکردنەوە و سنووردارکردنی دروست کرد کە UNDOF چاودێرییان دەکات. ڕووبەڕووبوونەوەی ڕاستەوخۆی نێوان دەوڵەتانی کەم کردەوە، بەڵام سەروەریی یەکلا نەکردەوە یان پەیوەندیی دیپلۆماسیی ئاسایی دروست نەکرد.
دانوستانەکانی ئاشتی جاروبار کشانەوە، ئاسایش و ئاویان تاوتوێ کردووە، بەڵام هیچ ڕێککەوتنی کۆتایی بەدەست نەهاتووە.
Sources: UN Disengagement Observer Force International Crisis Group
بۆچی شەڕی سوریا گرنگە
ململانێی سوریا چەندین ئەکتەری چەکدار و هێزی دەرەکی هێنایە ناو وڵاتێک کە پێشتر سنوورێکی پڕگرژیی لەگەڵ ئیسرائیل هەبوو. ئەمە مەترسیی هەڵکشانی گرژی و تێنەگەیشتن زیاد دەکات و ناکۆکیی گۆلان هێشتا چارەسەرنەکراو دەمێنێتەوە.
ڕاپۆرتی ڕووداوە تاکەکانی سەرووسنوور دەبێت بەجیا لە ناکۆکیی مێژوویی بخوێنرێنەوە، بەتایبەتی کاتێک ئۆپەراسیۆنەکان بەردەوامن.
Sources: UN Disengagement Observer Force International Crisis Group
چی دەتوانێت مەترسی کەم بکاتەوە
ڕێزگرتن لە ڕێکخستنەکانی ئاگربەست، پاراستنی مەدەنییەکان و پەیوەندیی جێی متمانە دەتوانن مەترسیی دەستبەجێ کەم بکەنەوە. ڕێککەوتنێکی بەردەوام پێویستی بە ڕێبازێکی ڕێککەوتوو هەیە بۆ خاک، ئاسایش و ماف و بژێوی ئەو کەسانەی لە ناوچەکە دەژین.
هیچ یەکێک لەم مەرجانە ئەوە ناسەلمێنێت کە دانوستان بەڕێوەیە یان ئەگەری سەرکەوتنی هەیە.
Sources: UN Security Council UN Disengagement Observer Force
ڕیزبەندیی کات
- 1948 — یەکەم شەڕی عەرەب–ئیسرائیل سنوورێکی ئاگربەست دروست دەکات.
- 1967 — ئیسرائیل لە شەڕی حوزەیراندا بەرزاییەکانی گۆلان دەگرێت.
- 1974 — ڕێککەوتنی جیاکردنەوە چاودێریی UNDOF دامەزراند.
- 1981 — بڕیارنامەی 497ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان درێژکردنەوەی یاسا و بەڕێوەبردنی ئیسرائیل بۆ گۆلان تاوتوێ دەکات.
پرسیارە باوەکان
ئایا پەیمانی ئاشتی لەنێوان ئیسرائیل و سوریا هەیە؟
نەخێر. ڕێکخستنی 1974 ڕێککەوتنی جیاکردنەوەیە، نەک ڕێککەوتنی کۆتاییی ئاشتی.
ئایا ئەم ڕێبەرە ئۆپەراسیۆنی بەردەوام دەگرێتەوە؟
نەخێر. پاشخانی مێژوویی دەدات و بە ئەنقەست وردەکاریی تاکتیکی یان کارپێکردنی ڕاستەوخۆ لادەبات.
سەرچاوەکان، سنوورەکان و ڕاستکردنەوەکان
ئەم ڕێبەرە هەڵسەنگاندنی ڕاستەوخۆی ئەمنی نییە و حوکم لەسەر بانگەشەی لێدان یان بڵاوبوونەوەی هێزە دیاریکراوەکان نادات. دەقە بەڵگەهێنراوەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان هەڵوێست و ئەرکی دامەزراوەکان ڕادەگەیەنن.
- UN Security Council خاوەندارێتی / پەیوەستبوون پشتڕاست نەکراوەتەوە
دەقی سەرەکیی بڕیارنامەی 242، ئاماژەیەکی ناوەندیی دیپلۆماسی دوای 1967.
- UN Security Council خاوەندارێتی / پەیوەستبوون پشتڕاست نەکراوەتەوە
دەقی سەرەکیی بڕیارنامەی 497 لەسەر بەرزاییەکانی گۆلان.
- UN Disengagement Observer Force خاوەندارێتی / پەیوەستبوون پشتڕاست نەکراوەتەوە
زانیاریی سەرەکیی دامەزراوە لەسەر ئەرکی پاراستنی ئاشتی و دەسەڵاتەکەی.
- International Crisis Group خاوەندارێتی / پەیوەستبوون پشتڕاست نەکراوەتەوە
پاشخان و شیکاریی سەربەخۆی ناوچەیی.